Szkliwienie ceramiki artystycznej
Szkliwienie jest jednym z końcowych etapów wytwarzania ceramiki użytkowej i artystycznej. Szkliwo — warstwa szklista nanoszona na biskwit przed wypaleniem glazurniczym — pełni jednocześnie funkcję dekoracyjną i uszczelniającą. Nieprawidłowo dobrane lub nałożone szkliwo może spowodować pękanie, odpadanie polewy lub nieoczekiwane efekty powierzchniowe.
Czym jest szkliwo ceramiczne
Szkliwo to mieszanina tlenków mineralnych zawieszonych w wodzie. Składniki podstawowe to krzemionka (SiO₂), tlenek glinu (Al₂O₃) i topniki obniżające temperaturę topnienia — typowo tlenki: wapnia, sodu, potasu lub litu. W wyższych temperaturach wypalania (kamionka, porcelana) stosuje się topniki mniej aktywne, takie jak wapno czy magnez.
Barwniki dodawane do szkliw to tlenki metali przejściowych: tlenek miedzi daje zielenie i turkusy, tlenek kobaltu — błękity, tlenek żelaza — brązy i rdze, tlenek manganu — fiolety i brązy.
Rodzaje szkliw
Szkliwa transparentne
Transparentne szkliwa po wypaleniu tworzą bezbarwną lub lekko zabarwioną warstwę, przez którą przeziera kolor ciała ceramicznego. Stosuje się je często nad dekoracją malarską naniesioną na biskwit (technika podszkliwna) lub na kamionkę z naturalnym kolorem wypalonej gliny.
Szkliwa matowe
Szkliwa matowe zawierają zwiększone ilości tlenku glinu, baru lub wapnia, które utrudniają krystalizację i tworzenie lustrzanej powierzchni. Efekt matowy może być pełny lub jedwabisty — różnicowany proporcjami składników. Są popularne w ceramice skandynawskiej i japońskiej.
Szkliwa kryształiczne
Technicznie najtrudniejsze szkliwa, w których podczas precyzyjnie kontrolowanego chłodzenia pieca tworzą się widoczne kryształy krzemianów cynku lub tytanu. Wypalanie szkliw kryształicznych wymaga programowania pieca z wieloma fazami chłodzenia i jest stosowane głównie przez doświadczonych ceramistów artystycznych.
Szkliwa Raku
W technice Raku — pochodzącej z Japonii — naczynia wyjmuje się z pieca rozgrzanymi i umieszcza w pojemnikach z materiałem organicznym (trociny, liście). Gwałtowna redukcja atmosfery w pojemniku powoduje niepowtarzalne efekty metaliczne i spękania szkliwa (ang. crackle). Naczynia Raku nie nadają się do kontaktu z żywnością ze względu na porowatość ciała i niejednorodność szkliwa.
Metody nanoszenia szkliwa
Zanurzanie
Najczęściej stosowana metoda w pracowniach ceramicznych. Naczynie zanurza się na kilka sekund w naczyniu ze szkliwem o odpowiedniej gęstości. Metoda daje równomierną warstwę, ale wymaga przygotowania dużej ilości szkliwa i jest trudna przy naczyniach o skomplikowanym kształcie.
Polewanie
Szkliwo nalewa się na powierzchnię naczynia, które trzymane jest nad pojemnikiem zbierającym nadmiar. Metoda stosowana przy dużych naczyniach lub gdy zależy na efekcie spływającego szkliwa.
Malowanie pędzlem
Szkliwo nakłada się pędzlem, co pozwala na precyzyjną dekorację i nakładanie kilku szkliw na jednym naczyniu. Wymaga wielu warstw, gdyż każda naniesiona warstwa jest cienka. Stosowane przy pracach artystycznych i przy małych naczyniach.
Temperatura wypalania a efekt szkliwa
Każde szkliwo ma określony zakres temperatur, w którym stopnieje i stworzy pożądaną powierzchnię. Szkliwa niskotopliwe (do 1100°C) stosowane są z fajansem. Szkliwa do kamionki wypalane są zazwyczaj w zakresie 1220–1260°C. Przekroczenie górnej granicy powoduje przetopienie szkliwa — staje się ono bardzo płynne, spływa z naczynia i może przykleić je do podłogi pieca.